Lektury i dyskusje | Sztuczna inteligencja
Na marginesie lektury książki Reida Hoffmana i Grega Beato „Superagency”
Czy sztuczna inteligencja stanowi zagrożenie dla człowieka, czy raczej otwiera przed nim nowe możliwości? A może samo przeciwstawienie optymizmu i pesymizmu jest niewystarczające, aby zrozumieć zachodzącą zmianę?
Reid Hoffman i Greg Beato w książce Superagency: What Could Possibly Go Right with Our AI Future proponują interesującą typologię czterech postaw wobec rozwoju sztucznej inteligencji. Nazywają je Doomers, Gloomers, Zoomers i Bloomers. Nie są to kategorie naukowe ani sztywne podziały, lecz umowne określenia pomagające uporządkować współczesną debatę o AI.
Doomers — perspektywa katastroficzna
Jej przedstawiciele koncentrują się na zagrożeniach egzystencjalnych. Obawiają się, że rozwój autonomicznej superinteligencji może doprowadzić do utraty kontroli człowieka nad technologią, a w skrajnym przypadku zagrozić istnieniu ludzkości.
Gloomers — perspektywa krytyczna
Zwracają uwagę przede wszystkim na aktualne i bliskie konsekwencje społeczne AI: utratę miejsc pracy, dezinformację, pogłębianie nierówności czy osłabianie ludzkiej sprawczości. Krytykują również katastroficzne wizje, które ich zdaniem odwracają uwagę od problemów wymagających rozwiązania już dzisiaj. Opowiadają się za silniejszym nadzorem nad technologią.
Zoomers — perspektywa przyspieszenia
Dostrzegają przede wszystkim ogromny potencjał innowacyjny AI. Uważają, że korzyści wynikające z rozwoju technologii przewyższą jej negatywne skutki, a nadmierne regulacje mogą hamować postęp. Preferują swobodę eksperymentowania i szybkie wdrażanie nowych rozwiązań.
Bloomers — perspektywa odpowiedzialnego rozkwitu
Podzielają optymizm technologiczny, ale podkreślają konieczność szerokiego uczestnictwa społecznego w rozwoju AI. Technologia powinna być udostępniana różnorodnym użytkownikom, sprawdzana w rzeczywistych warunkach i stopniowo doskonalona na podstawie zdobywanych doświadczeń.
AI jako uprawa, a nie eksploatacja
Szczególnie interesująca jest metafora rolnictwa, którą autorzy wykorzystują do wyjaśnienia podejścia Bloomers. Rozwój AI przypomina w tym ujęciu uprawę: zasiewamy ziarno, obserwujemy wzrost, poznajemy warunki, rozpoznajemy problemy i dostosowujemy nasze działania.
To przeciwieństwo postrzegania technologii wyłącznie jako narzędzia eksploatacji zasobów. Ważne stają się uczenie się na doświadczeniach, różnorodność uczestników i stopniowe doskonalenie rozwiązań. Autorzy określają ten proces mianem iterative deployment — iteracyjnego wdrażania.
Co z tego wynika dla edukacji?
Przedstawiona typologia może stać się punktem wyjścia do dyskusji o transformacji edukacji.
Czy powinniśmy przede wszystkim chronić uczących się przed zagrożeniami AI? Czy przyspieszać wdrażanie nowych technologii? A może tworzyć warunki do odpowiedzialnego eksperymentowania, w którym nauczyciele, studenci, funkcjonariusze i osadzeni — stosownie do swoich ról i możliwości — uczestniczą w ocenie nowych rozwiązań?
Najbliższe mojemu myśleniu jest podejście Bloomers, pod warunkiem że eksperymentowaniu towarzyszą ochrona praw człowieka, refleksja etyczna i rzeczywista ocena skutków wdrożenia.
W tym miejscu dostrzegam związek z rozwijaną przeze mnie koncepcją IALE — współpracy poznawczej człowieka i sztucznej inteligencji. Nie chodzi w niej o samo upowszechnianie AI, lecz o tworzenie takich warunków współpracy, w których technologia wzmacnia ludzką sprawczość, samodzielność i odpowiedzialność.
Pytanie do dyskusji
Czy przyszłość edukacji należy do instytucji, które najszybciej wdrożą AI, czy do tych, które najlepiej nauczą się odpowiedzialnie z nią współpracować?
Lektura: Reid Hoffman, Greg Beato, Superagency: What Could Possibly Go Right with Our AI Future, 2025. Omówienie na podstawie fragmentów rozdziału pierwszego dotyczących czterech postaw wobec AI (s. 19 i następne).
