Co w zadaniu potoczy się inaczej dzięki temu, co wymyśli i zrobi dziecko? Od tego pytania zaczynam rozmowę o sprawczości ucznia i o tym, gdzie w edukacji jest miejsce na generatywną AI.
W przedszkolu nauczycielka przerywa opowieść w chwili, gdy bohater znajduje na placu zabaw cudzą zabawkę. Jedno dziecko proponuje, żeby zostawił ją tam, gdzie ją znalazł. Drugie chciałoby poszukać właściciela. Trzecie podpowiada, że można zapytać dorosłego. Dzieci odgrywają wybraną wersję i widzą, jak ich pomysł zmienia dalszy bieg historii.
W klasach I–III uczniowie mogą zrobić jeszcze jeden krok. Uzasadniają decyzję bohatera, słuchają pomysłów koleżanek i kolegów, a potem decydują, czy chcą zmienić własną wersję. Tak rozumiem sprawczość dziecka. Jego pomysł ma wpływ na wspólne działanie, a dziecko może dostrzec skutki swojego wyboru.
O tym, jak projektować doświadczenia i tworzyć warunki do rozwijania sprawczości dziecka, mówiłem podczas jubileuszowej konferencji naukowo-metodycznej poświęconej edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej na Uniwersytecie Pomorskim w Słupsku. W wystąpieniu „Sprawczość dziecka i odpowiedzialność nauczyciela w epoce AI. Granice delegowania w edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej” postawiłem pytanie o to, które decyzje warto pozostawić dziecku, gdy nauczyciel korzysta z AI przy planowaniu zajęć. W tym wpisie wracam do tego pytania w kontekście nowojorskiego moratorium.
Co zdecydował Nowy Jork
Rok szkolny 2026/2027
W miejskich placówkach publicznych Nowego Jorku roczne moratorium obejmuje narzędzia generatywnej AI udostępniane bezpośrednio uczniom, od programu dla dwulatków do klasy ósmej włącznie. Dla starszych uczniów przewidziano ograniczone pilotaże.
Władze miasta ogłosiły tę decyzję 2 września 2026 r. Moratorium określa zasady dostępu do narzędzi. Z perspektywy nauczyciela pojawia się kolejne pytanie. Jak poprowadzić zajęcia, żeby uczeń miał na nie rzeczywisty wpływ? Także na lekcji bez ekranów można sprowadzić udział dzieci do odgadywania odpowiedzi oczekiwanej przez dorosłego.
Gdzie w modelu IALE jest miejsce na AI
W modelu IALE, który rozwijam wokół partnerstwa poznawczego człowieka i AI, przyglądam się temu, komu powierzamy poszczególne decyzje. W edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej współpraca z AI może odbywać się na etapie przygotowania zajęć. Nauczyciel może poprosić o kilka pomysłów na początek opowieści, a potem wybrać sytuację odpowiednią dla swojej grupy.
Decyzja nauczyciela
W którym momencie przerwać opowieść? Ile czasu dać dzieciom na własne pomysły? Kiedy pytanie pomoże im dostrzec skutki wyboru?
Decyzja dziecka
Co bohater zrobi dalej? Jak mogę pokazać mój pomysł? Czy po odegraniu sceny albo po rozmowie z innymi wybrałbym to samo?
Wróćmy do znalezionej zabawki. Podanie gotowego zakończenia daje okazję do oceny postępowania bohatera. Przerwanie opowieści przed wyborem daje dzieciom możliwość ułożenia dalszego ciągu. Nauczyciel może wtedy zapytać, co się stanie, jeśli bohater zostawi zabawkę na ławce, i pozwolić dzieciom odegrać tę wersję. Decyzja dziecka staje się częścią zadania. To ten moment chcę chronić, kiedy mówię o granicach delegowania w edukacji.
Pytanie do własnego scenariusza zajęć
W którym miejscu mogę zostawić zadanie otwarte, żeby pomysł dziecka wpłynął na to, co grupa zrobi dalej?
Źródła i materiały
- Oficjalny komunikat władz Nowego Jorku o moratorium
- Wytyczne NYC Public Schools dotyczące AI i czasu przed ekranem
- Relacja Associated Press z 2 września 2026 r.
Tekst powstał we współpracy poznawczej z AI, w duchu modelu IALE. Za koncepcję, interpretację, redakcję końcową i treść publikacji odpowiada autor.