Nadwyżka możliwości AI. A co z gotowością człowieka?

Human+AI · Edukacja · IALE

Cztery ludzkie przewagi w partnerstwie Human+AI i paradoks edukacji w epoce sztucznej inteligencji

IALE w dialogu z AI. Od sprawczości agentów do sprawczości człowieka

Model IALE rozwijam jako próbę opisania edukacji w świecie, w którym sztuczna inteligencja nie jest już jedynie narzędziem dostarczającym odpowiedzi, ale coraz częściej staje się uczestnikiem procesów poznawczych, twórczych i decyzyjnych.

Śmierć szkolnego wypracowania w czasach AI? Dlaczego szkoła musi uczyć odpowiedzialności poznawczej

Żyjemy w czasach, w których szkoła coraz częściej traci kontakt z prawdziwym procesem uczenia się i zamiast być miejscem pytań, rozmowy, wątpienia, ćwiczenia myślenia i stopniowego dochodzenia do rozumienia, staje się fabryką pozorów. Uczniowie oddają wypracowania, streszczenia lektur, prezentacje, projekty, karty pracy i referaty, które wyglądają poprawnie, ale nie zawsze są śladem ich rzeczywistego myślenia. 

Jak pozostać autorem własnego myślenia w epoce AI?

Inspiracją do napisania tego tekstu stał się artykuł Ethana Mollicka Choosing to Stay Human, opublikowany na blogu One Useful Thing. Mollick stawia w nim pytanie, które wydaje się dziś jednym z najważniejszych pytań edukacyjnych i pyta, co możemy przekazać sztucznej inteligencji, a co powinniśmy zachować jako przestrzeń ludzkiego myślenia, decyzji, odpowiedzialności i autentycznego głosu. To pytanie szczególnie mocno rezonuje z modelem IALE (Intentionally AI-Linked Education), w którym AI nie jest jedynie narzędziem przyspieszającym pracę, lecz partnerem poznawczym wymagającym świadomego, etycznego i refleksyjnego użycia.

Od racjonalności instrumentalnej do komunikacyjnej. Jakiej gramatyki potrzebuje szkoła w erze AI?

Wcześniej pisałem o nowej antropologii uczenia się, argumentując, że każda prawdziwa zmiana w szkole musi zacząć się od pytania o człowieka. Kim właściwie jest uczeń w świecie, w którym na wyciągnięcie ręki ma możliwość współpracy z AI? W sytuacji, gdzie może otrzymywać natychmiastowe odpowiedzi, generować zaawansowane teksty i analizy, a jednocześnie tak łatwo może utracić odpowiedzialność za własne myślenie?

Dług poznawczy jako ukryty koszt edukacji w epoce AI

Rozwój generatywnej sztucznej inteligencji zmienia dziś nie tylko narzędzia pracy intelektualnej, ale także samo środowisko uczenia się. Z perspektywy edukacyjnej oznacza to dostęp do wsparcia poznawczego na niespotykaną wcześniej skalę. Łatwość dostępu do odpowiedzi ujawnia nowe napięcie, ponieważ poprawność i użyteczność rezultatu nie muszą być równoznaczne z głębią jego zrozumienia.

AI w akademii nie jest już tylko narzędziem. O modelu IALE i nowej architekturze uczenia się

Nie przekonuje mnie już język, w którym o sztucznej inteligencji w edukacji mówi się wyłącznie jako o „wsparciu”, „ułatwieniu” albo „nowoczesnym narzędziu”. To za mało, aby opisać skalę zmiany, która dokonuje się na naszych oczach. AI nie tylko wchodzi do edukacji. Ona zmienia warunki, w których człowiek uczy się, myśli, pyta, interpretuje i rozumie.

Kiedy odpowiedź przestaje być dowodem wiedzy. O ocenianiu w czasach AI

Przygotowując materiały do programu szkoleniowego, zostałem poproszony o wyjaśnienie jednego z pozornie prostych tematów, jak powinno wyglądać ocenianie w szkole w świecie AI. Odpowiedziałem, że nie oceniam już przede wszystkim efektów, lecz decyzje. Dlaczego? Co właściwie przestało być dowodem uczenia się?

Edukacja przyszłości. Dlaczego potrzebujemy epoki inteligentnej, a nie tylko cyfrowej

W ostatnich latach coraz wyraźniej widzimy, że świat nie rozwija się liniowo. Technologie, które jeszcze dekadę temu pełniły funkcje pomocnicze, dziś kształtują rytm naszego życia, pracy i relacji społecznych. Mówimy o inteligentnych systemach transportu, o analizach predykcyjnych, o algorytmach, które potrafią przewidywać zachowania konsumentów, o cyfrowych środowiskach wspierających zarządzanie miastem. To nie jest już science fiction, to infrastruktura współczesnej cywilizacji.

Między Naisbittem a Salzman. Edukacja na granicy dwóch epok

Wiele razy na tym blogu odwoływałem się do trendów, które pomagały mi zrozumieć zachodzące zmiany w edukacji. Coraz wyraźniej widziałem, że świat przyspiesza szybciej niż szkoła. Na każdej konferencji powracała myśl, że model szkoły epoki postindustrialnej wyczerpuje się. I choć minęło już ponad 20 lat od sformułowania tej diagnozy, pozostaje ona wciąż zaskakująco aktualna.

Czy IALE przetrwa erę agentów AI?

Pojawienie się wyspecjalizowanych agentów AI do nauki, pisania, badań czy organizacji własnej pracy,  stawia przed edukacją pytanie, które jest zarówno praktyczne, jak i filozoficzne: czy człowiek jest jeszcze potrzebny w procesie uczenia się? Skoro agenci potrafią analizować, planować i generować treści szybciej od nas, to jaki sens ma dziś mówienie o partnerstwie poznawczym człowieka i sztucznej inteligencji?

Przestrzeń twórcza nowej generacji

W trakcie październikowej konferencji VETBridge 2025 w Ostrawie, której organizatorem była Moravskoslezská technologická akademie (MTA) – Morawsko-Śląska Akademia Technologiczna, zaprezentowano wizję modelu Next-Generation Makerspace jako przestrzeni współpracy szkół, przedsiębiorstw i centrów innowacji. Koncepcja ta zainspirowała mnie do rozwinięcia tej idei, wzbogacając ją o elementy metody Challenge Based Learning (CBL) oraz refleksyjnego uczenia się w dzisiejszej szkole.

Kiedy model zaczyna żyć. Emergencja jako rezultat IALE.

W modelu Intentionally AI-Linked Education (IALE) pięć filarów: partnerstwo poznawcze, empatia algorytmiczna, decyzyjność etyczna, sprawczość współdzielona oraz transparentność i bezpieczeństwo, tworzy spójny fundament wartości dla współczesnej edukacji. Wraz z wdrażaniem IALE przez nauczycieli pojawia się nowe zjawisko, które wymyka się planowanym schematom, a które staje się znakiem dojrzałej edukacji. Pojawia się nowa jakość, czyli emergencja. To moment, gdy z relacji między uczniem, nauczycielem, grupą i AI wyłania się coś, co przekracza plan lekcji. To może być nowa myśl, pytanie, odkrycie. To właśnie ten moment, gdy model IALE przestaje być teorią, a staje się doświadczeniem. Takie momenty nie są przypadkiem. Dzieją się wtedy, gdy w klasie pojawia się dialog poznawczy, a uczniowie i nauczyciel współtworzą przestrzeń opartą na świadomości, współodpowiedzialności i współdecyzyjności.